Warning: Creating default object from empty value in /nfs/c03/h02/mnt/56080/domains/logos.nationalinterest.in/html/wp-content/themes/canvas/functions/admin-hooks.php on line 160
Tag Archives | econ basic

‘Inflation’ ला मराठीमधे काय म्हणाल?

Source: Flickr

Source: Flickr

महागाई चलनवाढ असे अनेक शब्द आपण रोजच्या वर्तमानपत्रात वाचत असतो. पण ह्यांचा नक्की अर्थ काय आहे? महागाईसाठी कोणाला दोष द्यायचा हे ठरवण्याआधी ती नक्की कशामुळे निर्माण होते ते पाहूया. महागाई दोन कारणांमुळे होऊ शकते. पहिलं अगदी सोपं आहे. एखादी गोष्ट बनवायला जो कच्चा माल लागतो तो जर महाग झाला तर त्या गोष्टीची किंमत पण आपसूकच वाढणार. जर आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाची किंवा धातूंची किंमत वाढली तर प्लास्टिक स्टील इत्यादी गोष्टींची किंमत पण वाढणार. आपल्याला असे वाटते की आधी महागाई वाढते आणि मग आपला पगार वाढतो पण उत्पादनातला एक महत्वाचा घटक म्हणजे कामगार असतो. म्हणून पगारवाढ हे पण महागाईचं एक कारण असू शकतं. ह्याला अर्थाशात्रात ‘cost push inflation’ म्हणतात.

महागाईचं दुसरं कारण सहसा लक्षात न येणारं आहे. कुठल्याही गोष्टीची किंमत फक्त त्याच्या निर्मितीला लागलेल्या खर्चावर ठरत नाही. बहुतेकदा त्या गोष्टीची किती मागणी आहे आणि किती पुरवठा शक्य आहे ह्या वर त्याची किंमत ठरते. म्हणजे जरी ती गोष्ट बनवायला निश्चित खर्च आला असेल तरी त्याची विकण्याची किंमत अनिश्चित असू शकते. कांद्याचे भाव हे ह्याचं उत्तम उदाहरण आहे. कधी ते १० रुपये किलो असतात तर कधी १०० रुपये किलो. उत्पादनाची किंमत तर बदलत नाही मग काय बदलतं? कांदे अशी गोष्ट आहे की ज्याच्या मागणीत फारसा बदल होत नाही पण पुरवठ्यामधे खूप तफावत दिसते. पुरवठा जास्त झाला की किंमती पडतात आणि कमी झाला की किंमती वाढतात. ह्या उलट हॉटेलमधे राहण्याचा खर्च बघा. इथे पुरवठा बऱ्यापैकी स्थिर असतो पण मागणी वर खाली होत असते. म्हणून सुट्टीच्या दिवशी बुकिंग महाग पडते. ह्याला ‘demand pull inflation’ म्हणतात.

पण फक्त कांदे किंवा हॉटेल बुकिंग महाग झालं तर त्याला तुम्ही महागाई म्हणाल का? महागाई म्हणजे सरसकट सगळ्या गोष्टींची किंमत वाढणे. बरेच वेळा चलनवाढ हे महागाईचे कारण असू शकते. जेव्हा RBI जास्त नोटा छापते तेव्हा देशातला एकूण पैसा वाढतो. जर त्या प्रमाणात पुरवठा वाढला नाही तर आहेत त्याच गोष्टी जास्त किंमतीला विकल्या जाऊ लागतात आणि महागाई वाढते.

आता ह्या ‘Inflation’ ला चांगला मराठी शब्द सुचवा.

 

Siddarth Gore is a Research Scholar at the Takshashila Institution and he tweets @siddhya

Comments { 0 }

‘Consumer Surplus’ ला मराठीमधे काय म्हणाल?

4704485328_18a795590d_z

Source: Flickr

एखादा व्यवहार होण्या किंवा न होण्यामागे काय कारणं असतात? एक म्हणजे विक्रेत्याला त्या गोष्टीची जास्तीत जास्त किंमत हवी असते. पण एक अशी किंमत असते जिच्याखाली तो ती गोष्ट विकायला तयार होणार नाही. तसंच ग्राहकाला ती वस्तू कमीत कमी किमतीला हवी असते. पण अशी एक किंमत असते ज्यापेक्षा जास्त तो भरायला तयार नसतो. मग व्यवहार अशाच वेळेला शक्य आहे जेव्हा ग्राहकाची देण्याची तयारी (किंमत) हि विक्रेत्याच्या घेण्याच्या तयारीपेक्षा जास्त असते.

असं समजा की तुम्ही एका नवीन शहरात कपडे विकत घ्यायला गेले आहात. तुम्हाला एक गोष्ट आवडते. त्याची किंमत ५०० रुपये आहे. विक्रेत्याला नफा होण्यासाठी कमीत कमी ३०० रुपये गरजेचे आहेत. तुमचं बजेट ५५० आहे असं समजा. तुम्ही वाटाघाटी सुरु करता. तुम्ही ३०० म्हणता तो ४५० म्हणतो आणि अखेर तुम्ही दोघेही ४०० वर सौदा पक्का करता. आता काय झालं बघा. विक्रेत्याच्या अपेक्षेपेक्षा त्याला १०० रुपये जास्त मिळाले म्हणून तो खूष झाला आणि विकायला तयार झाला. तुम्ही ५५० मोजायला तयार होता पण तुम्हाला ४०० मधे मिळाल्यामुळे तुम्ही पण खूष झाला आणि विकत घ्यायला तयार झाला. इथे असं म्हणता येईल की तुम्हाला १५० रुपयांचा (प्रतीकात्मक) फायदा झाला. अर्थशास्त्रात ह्याला ‘Consumer Surplus’ म्हणतात आणि विक्रेत्याच्या १०० रुपयांना ‘Producer Surplus’ म्हणतात. इथे आपल्याला असं पण लक्षात येतं की व्यवहाराच्या दोन्ही बाजूंना फायदा झाला. म्हणून बाजारव्यवस्था हि एखाद्या खेळासारखी नसते जिथे एक जिंकला म्हणजे बाकीचे हरावेच लागतात.

आता ह्या ‘Consumer Surplus’ साठी चांगला मराठी प्रतिशब्द सुचवा.

Siddarth Gore is a Research Scholar at the Takshashila Institution and he tweets @siddhya

Comments { 0 }