‘Inflation’ ला मराठीमधे काय म्हणाल?

Source: Flickr

Source: Flickr

महागाई चलनवाढ असे अनेक शब्द आपण रोजच्या वर्तमानपत्रात वाचत असतो. पण ह्यांचा नक्की अर्थ काय आहे? महागाईसाठी कोणाला दोष द्यायचा हे ठरवण्याआधी ती नक्की कशामुळे निर्माण होते ते पाहूया. महागाई दोन कारणांमुळे होऊ शकते. पहिलं अगदी सोपं आहे. एखादी गोष्ट बनवायला जो कच्चा माल लागतो तो जर महाग झाला तर त्या गोष्टीची किंमत पण आपसूकच वाढणार. जर आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाची किंवा धातूंची किंमत वाढली तर प्लास्टिक स्टील इत्यादी गोष्टींची किंमत पण वाढणार. आपल्याला असे वाटते की आधी महागाई वाढते आणि मग आपला पगार वाढतो पण उत्पादनातला एक महत्वाचा घटक म्हणजे कामगार असतो. म्हणून पगारवाढ हे पण महागाईचं एक कारण असू शकतं. ह्याला अर्थाशात्रात ‘cost push inflation’ म्हणतात.

महागाईचं दुसरं कारण सहसा लक्षात न येणारं आहे. कुठल्याही गोष्टीची किंमत फक्त त्याच्या निर्मितीला लागलेल्या खर्चावर ठरत नाही. बहुतेकदा त्या गोष्टीची किती मागणी आहे आणि किती पुरवठा शक्य आहे ह्या वर त्याची किंमत ठरते. म्हणजे जरी ती गोष्ट बनवायला निश्चित खर्च आला असेल तरी त्याची विकण्याची किंमत अनिश्चित असू शकते. कांद्याचे भाव हे ह्याचं उत्तम उदाहरण आहे. कधी ते १० रुपये किलो असतात तर कधी १०० रुपये किलो. उत्पादनाची किंमत तर बदलत नाही मग काय बदलतं? कांदे अशी गोष्ट आहे की ज्याच्या मागणीत फारसा बदल होत नाही पण पुरवठ्यामधे खूप तफावत दिसते. पुरवठा जास्त झाला की किंमती पडतात आणि कमी झाला की किंमती वाढतात. ह्या उलट हॉटेलमधे राहण्याचा खर्च बघा. इथे पुरवठा बऱ्यापैकी स्थिर असतो पण मागणी वर खाली होत असते. म्हणून सुट्टीच्या दिवशी बुकिंग महाग पडते. ह्याला ‘demand pull inflation’ म्हणतात.

पण फक्त कांदे किंवा हॉटेल बुकिंग महाग झालं तर त्याला तुम्ही महागाई म्हणाल का? महागाई म्हणजे सरसकट सगळ्या गोष्टींची किंमत वाढणे. बरेच वेळा चलनवाढ हे महागाईचे कारण असू शकते. जेव्हा RBI जास्त नोटा छापते तेव्हा देशातला एकूण पैसा वाढतो. जर त्या प्रमाणात पुरवठा वाढला नाही तर आहेत त्याच गोष्टी जास्त किंमतीला विकल्या जाऊ लागतात आणि महागाई वाढते.

आता ह्या ‘Inflation’ ला चांगला मराठी शब्द सुचवा.

 

Siddarth Gore is a Research Scholar at the Takshashila Institution and he tweets @siddhya

, , , , , , ,

No comments yet.

Leave a Reply